Friday, November 20, 2026

భారీ మహాప్రస్థానం


రెండడుగుల మహాప్రస్థానం


నా చిరు వ్యాసం (22-8-2021)



తన మహాప్రస్థానాన్ని నిలువుటద్దం సైజులో ముద్రించాలని తహతహలాడారట శ్రీశ్రీ. అది ఆచరణ సాధ్యమేనా? అదలా పెడితే, కనీసం రెండడుగుల సైజులో ముద్రించి తన అభిమానాన్ని చాటుకున్నారు శ్రీశ్రీ ప్రింటర్స్‌ విశ్వేశ్వరరావు. 2021లో వేసినప్పుడే ఆయన ఆ పుస్తకాన్ని నాకు బహూకరించారు. అప్పుడు నేను ‘ఆర్‌.ఆర్‌.’ పేరుతో చిన్న పరిచయ వ్యాసం లాంటిది రాశాను. తర్వాత ఆ పుస్తకం మీద వచ్చిన స్పందనలను కూడా కలుపుకొంటూ వెంటనే రెండో ఎడిషన్‌ తెచ్చారు. అందులో నాది కూడా ఉంది. నేను రాసిన పరిచయ వ్యాసం ఇక్కడ ఇస్తున్నాను:
 
---

భారీ ప్రస్థానం

మహాప్రస్థానాన్ని తూచే రాళ్లు తన దగ్గర లేవని కదా అన్నాడు చలం! బహుశా మహాప్రస్థానానికి తెలుగు సాహిత్యంలో ఉన్న విలువను భౌతికంగా చాటాలని ప్రయత్నించారేమో, దాన్ని దాదాపు రెండడుగుల సైజులో ముద్రించారు శ్రీశ్రీ ప్రింటర్స్‌ విశ్వేశ్వరరావు. 49 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు, 36 సెంటీమీటర్ల వెడల్పు, కవర్‌ కోసం 170 జీఎస్‌ఎం ఆర్ట్‌ పేపర్, లోపలి పేజీలకు మందపాటి జేకే 100 జీఎస్‌ఎం కాగితం, పుస్తకాన్ని పెట్టిచ్చిన అట్టపెట్టెతో సహా రెండున్నర కిలోల బరువు, వెరసి ఎనిమిదిన్నర లక్షల రూపాయలు! ఇదంతా ఎందుకు? ‘ఎందుకేమిటి? శ్రీశ్రీ నాకు భోజనం పెట్టాడు’ అని చెబుతారు, శ్రీశ్రీ మీది అభిమానంతో ఆయన పేరునే ప్రింటింగ్‌ ప్రెస్‌ నెలకొల్పిన విశ్వేశ్వరరావు.

అమెరికాలో ఆర్థిక మాంద్యం మొదలై, స్పెయిన్‌లో అంతర్యుద్ధం చెలరేగి, రెండో ప్రపంచయుద్ధానికి బీజాలు పడుతున్న ఆ ‘హంగ్రీ థర్టీస్‌’ కాలంలో శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు అనే యువకవి గీతాలు ప్రోగ్రెసివ్‌ రైటర్స్‌ మేనిఫెస్టోకు సమాంతరంగా ప్రవహించాయి. సామాజిక వాస్తవికత, మార్క్సిజం అనే దార్శనికత లాంటివి అప్పటికి ఏమీ తెలియకుండానే రాసిన ఆయన తదనంతరం ‘శ్రీశ్రీ’గా స్థిరపడటమూ, అవే తన స్వాభావిక గుణాలుగా మారడమూ సాహిత్య చరిత్ర!
1940 ప్రాంతంలో ఇంకా ప్రౌఢ వయసుకు రాని శ్రీశ్రీ తన మహాప్రస్థానాన్ని నిలువుటద్దం సైజులో ముద్రించాలని తహతహలాడారు. ‘కాంతి ప్రెస్‌’ ధనికొండ హనుమంతరావుతో ఆ విషయమై మాట్లాడారు కూడా. కానీ నాలుగున్నర అడుగుల ఎత్తులో పుస్తకం ముద్రించడం తమాషానా! అందుకే అది ఆగిపోయింది. మహాప్రస్థానం గీతాలు జనాల్లోకి వెళ్లిపోయాక, శ్రీశ్రీ నలభయ్యో ఏట నళినీకుమార్‌ ఆర్థిక సాయంతో (శ్రీశ్రీ కలగన్నట్టు కాకపోయినా) 1950 జూన్‌లో మొదటి ఎడిషన్‌ వచ్చింది. అదే సంవత్సరం జూలైలో విశ్వేశ్వరరావు పుట్టారు. ఈ డెబ్బై ఏళ్లలో మహాప్రస్థానం దాదాపు యాభై ఎడిషన్లయినా వచ్చివుంటుందని అంచనా. ఇందులో విశాలాంధ్ర వారిదీ, విరసం చలసాని ప్రసాద్‌ వేసిందీ, శ్రీశ్రీ చేతిరాతలో లండన్‌ నుంచి గూటాల కృష్ణమూర్తి ప్రచురించిందీ కూడా ఉన్నాయి.

అందమైన వాక్యం రాయలిగిన ప్రతి కవి చేతిరాత కూడా అంతే అందంగా ఉంటుందని హామీ ఇవ్వలేం. కానీ శ్రీశ్రీ చేతిరాతలో ఒక మ్యాజిక్‌ ఏదో ఉంది. పైగా పుస్తకం మొదటి కవిత మహాప్రస్థానంలోని మొదటి అక్షరానికీ, చివరి కవిత జగన్నాథ రథచక్రాల్‌లోని చివరి అక్షరానికీ కూడా మారని స్థిరత్వం ఉంది. శ్రీశ్రీ చనిపోయిన సంవత్సరంలోనే ప్రింటింగ్‌ ప్రెస్‌ ప్రారంభించిన విశ్వేశ్వరరావు– గూటాల వేసిన చేతిరాతనీ, ధనికొండ వేయలేకపోయిన నిలువుటద్దంలో కనీసం సగం సైజునీ కలగలిపి ఈ కొత్త ఎడిషన్‌ తెచ్చారు. అలంకరణలో గిరిధర్‌ అరసవిల్లి భాగమయ్యారు. ప్రతి పేజీలోనూ శ్రీశ్రీకో, ఆ కవితకో సంబంధించిన చిత్రాలనో, ఫొటోలనో వాడారు. 

‘ఏ దేశ చరిత్ర చూచినా ఏమున్నది గర్వకారణం/ నరజాతి చరిత్ర సమస్తం పరపీడన పరాయణత్వం’ అన్న రెండు వాక్యాలకే శ్రీశ్రీని మహాకవి అనొచ్చు. అలాంటిది ప్రతి అభ్యుదయ విమర్శకుడి, విశ్లేషకుడి కృత్యద్యవస్థను పోగొట్టి, కలాన్ని ముందుకు ఉరికించే ఎన్ని కవితా పంక్తులు! ‘నేను సైతం ప్రపంచాగ్నికి సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను’; ‘యముని మహిషపు లోహఘంటలు మబ్బుచాటున ఖణేల్‌మన్నాయి’; ‘పొలాలనన్నీ హలాలదున్నీ ఇలాతలంలో హేమం పిండగ జగానికంతా సౌఖ్యం నిండగ’; ‘ఆనందం అర్ణవమైతే అనురాగం అంబరమైతే అనురాగపు టంచులు చూస్తాం ఆనందంపు లోతులు తీస్తాం’; ‘కదలేదీ కదలించేదీ మారేదీ మార్పించేదీ పాడేదీ పాడించేదీ పెనునిద్దుర వదిలించేదీ’; ‘పోనీ పోనీ పోతే పోనీ సతుల్‌ సుతుల్‌ హితుల్‌ పోనీ’; ‘కూటి కోసం కూలి కోసం పట్టణంలో బ్రతుకుదామని తల్లిమాటల చెవినపెట్టక బయలుదేరిన బాటసారికి’; ‘కుక్కపిల్లా అగ్గిపుల్లా సబ్బుబిళ్లా’; ‘పదండి ముందుకు పదండి త్రోసుకు’; ‘మెరుపు మెరిస్తే వాన కురిస్తే ఆకసమున హరివిల్లు విరిస్తే’...

కాఫీ టేబుల్‌ పుస్తకాల సంస్కృతి తెలుగుకు కొంత పరాయిదే. నిజంగా మహాప్రస్థానమే చదవాలనుకుంటే ఆదివారం ఆబిడ్స్‌ రోడ్ల మీద దొరికే పాత పుస్తకం కూడా సరిపోతుంది. కానీ ఇది ఒక మనిషి తన అభిమానాన్ని నిలువెల్లా చాటుకున్న తీరు. తర్కాలకు అతీతంగా తన ఇష్టాన్ని ప్రదర్శించుకున్న తీరు. కానీ ఏ లైబ్రరీలో అయినా ఇలాంటి ఒక పుస్తకం ఏ అంచనాలు లేని పాఠకుడిని కూడా ఆకర్షిస్తుంది. ఆ పుస్తకం ద్వారా అతడు శ్రీశ్రీకి విలువ కట్టి, ఇంత పెద్ద పుస్తకం వేశారంటే ఆయన పెద్దకవే అయివుంటాడని నమ్మి, అది మహాప్రస్థానం మీద ఆసక్తి కలిగించి, మొత్తంగా తెలుగు సాహిత్యం మీదకే పాకితే ఇంకేం! నవ పాఠకులు దొరకడం లేదని ఎంతోమంది వాపోతున్నప్పుడు వాళ్లను ఆకట్టుకునేది ఏదైనా చేయొద్దా!

శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానం
వెల: 900
ప్రతులకు: సాహితీ మిత్రులు, 28–10–16, అరుండల్‌పేట, విజయవాడ–2. 

Tuesday, November 17, 2026

ఒడిస్సీస్‌ ప్రయాణం



 

మహాప్రయాణం


క్రీస్తు పూర్వం 8వ శతాబ్దానికి చెందిన గ్రీకు అంధకవి హోమర్‌ సృజనగా చెప్పే రెండు ఇతిహాస కావ్యాలు– ఇలియడ్, ఒడిస్సీ. ఇవి పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి మన రామాయణ, మహాభారతాల్లాంటివి. పైగా కొనసాగింపు కథలు. ట్రోజన్‌ యుద్ధం, హెలెన్‌–పారిస్‌ ప్రేమ, హెక్టర్‌ త్యాగం, అకిలీస్‌ పరాక్రమం, రక్తపాతం, వినాశనాన్ని ఇలియడ్‌ చూపిస్తే... ఆ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాతి కథను ఒడిస్సీ చెప్తుంది. పదేళ్లపాటు జరిగిన ఆ యుద్ధంలో గెలిచిన గ్రీకు వీరుడు, ఇతకా రాజు అయిన ఒడిస్సీస్‌ (దీన్నే లాటిన్‌లో ఉలిసేస్‌ అని ఉచ్ఛరిస్తారు) తిరిగి తన భార్య పెనలోపి, కొడుకు తలామకస్‌ దగ్గరికి చేరుకోవడానికి పదేళ్లపాటు పడిన కష్టాలే ఈ కావ్యం. ఆ కష్టాల్లో కొన్ని విధివిలాసమైతే ఇంకొన్ని స్వయంకృతం. ఇలియడ్‌ బాహ్య యుద్ధమైతే, ఒడిస్సీ ఒక అంతర్మథనం. ‘ధైర్యంగా ఉండు నా హృదయమా; నేనొక సైనికుడిని; ఇంతకంటే ఘోరమైన దృశ్యాలనే నేను చూశాను.’

‘దేవుళ్లు మానవులకు కష్టాలను ఇస్తారు, తద్వారా రాబోయే తరాలకు చెప్పుకోవడానికి ఒక కథ మిగులుతుంది’ అంటాడు హోమర్‌. ఒక నాయకుడు ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొంటూ, తనను తాను తెలుసుకుంటూ గమ్యాన్ని చేరడం అనే ఇతివృత్తానికి ఒడిస్సీ శ్రేష్ఠమైన నమూనా. ఒడిస్సీస్‌ కేవలం శారీరక బలం గలవాడే కాదు, దుర్బేధ్యమైన ట్రాయ్‌ని, కొయ్యగుర్రం(ట్రోజన్‌ హార్స్‌) పొట్టలో సైనికులను రహస్యంగా పంపి, జిత్తులతో గెలిచినవాడు. అకిలీస్‌ శౌర్యం కోసం బతికితే, ఒడిస్సీస్‌కు బతకడమే ప్రధానం. వరాలు, శాపాలు, మాయలు, మంత్రాలతో సాగినప్పటికీ ఒడిస్సీలోని పాత్రలు కేవలం పురాణ బొమ్మలు కావు, అవి మానవ నైజానికి ప్రతీకలు. ఇందులో ఒంటికన్ను రాక్షసుడు పాలిఫేమస్‌ మన బకాసురుడిని గుర్తుకుతెస్తాడు. కొడుకు పసివాడుగా ఉన్నప్పుడు యుద్ధానికి వెళ్లిపోయిన భర్త కోసం ఇరవై ఏళ్లు వేచి చూసే పెనలోపి పాత్రలో లక్ష్మణుడి భార్య ఊర్మిళను పోల్చుకోవచ్చు. తండ్రి పెంపకం కరవైనప్పటికీ, తల్లికి తోడుగా నిలిచి, చివరకు తండ్రితో కలిసి శత్రుసంహారం చేసే మంచి కొడుకు పాత్ర తలామకస్‌ది. ఈ రోజుల్లో ప్రతి ఒక్కరూ ఒడిస్సీస్‌ లాంటివాళ్లే. ఆధునిక మానవుడు కెరీర్‌ అనే సంద్రంలో చిక్కుకుని, ఇంటి (ప్రశాంతత) కోసం వెతుక్కుంటున్నాడు. ఇప్పటికీ ఒడిస్సీ ప్రాసంగితకు అదే కారణం. ‘ఒక మనిషికి తన సొంత దేశం, తన తల్లిదండ్రుల కంటే మధురమైనది ఏదీ లేదు. పరాయి దేశంలో, కన్నవారికి దూరంగా ఎంతటి విలాసవంతమైన భవనంలో నివసించినప్పటికీ అవి దీనికి సాటిరావు’.

ఒడిస్సీకి ఆంగ్లంలోనే అరవైకి పైగా అనువాదాలు వచ్చాయని ఒక లెక్క. దాన్ని ప్రేరణగా తీసుకుని వచ్చిన సృజన మరింత విస్తారమైనది. జేమ్స్‌ జాయిస్‌ రాసిన చైతన్య స్రవంతి నవల ‘ఉలిసేస్‌’ మామూలు మనుషుల మహాప్రస్థానాన్ని చెబుతుంది. ‘భువన సుందరి’గా ఇలియడ్, ‘రూపధరుడి యాత్రలు’గా ఒడిస్సీ తెలుగులోకీ వచ్చాయి. తాజాగా ఒడిస్సీని తెలుగు పాఠకులకు చేరువ చేయడానికి వేమూరి వేంకటేశ్వర రావు, వెంకట్‌ సిద్ధారెడ్డి కూడా ప్రయత్నించారు. ఒడిస్సీ, ఇలియడ్‌ ఇంతకుముందు చాలాసార్లు తెరకెక్కాయి. ఎన్నిసార్లయినా అంతే ఆసక్తిని పుట్టించాయి. ఈ కాలపు వండర్‌ డైరెక్టర్‌ క్రిస్టోఫర్‌ నోలన్‌ లాంటివాడు దీనిమీద ఆసక్తి కనబరచాడంటే, ప్రపంచం అంతకంటే అమితాసక్తితో జూలై 17న విడుదల కానున్న హాలీవుడ్‌ ఒడిస్సీ కోసం ఎదురుచూస్తోంది. ‘ఇంటర్‌స్టెల్లార్‌’లో అంతరిక్ష ప్రయాణాన్నీ, ‘ఇన్సెప్షన్‌’లో కలల ప్రయాణాన్నీ చూపించిన నోలన్‌కు ఒడిస్సీకంటే నప్పే కథ మరొకటి ఉండదు. స్థలకాలాలతో ముడిపెట్టి దీన్ని ఎలా చూపిస్తాడనే కుతూహలం అంతటా నెలకొంది. ఇలియడ్‌ ఆధారంగా వచ్చిన ట్రాయ్‌(2004) సినిమాకు దర్శకత్వం వహించే అవకాశం నోలన్‌కు వచ్చిందట. కానీ అది కుదరలేదు. మళ్లీ ఇరవై ఏళ్ల తర్వాత ఆయన ఒడిస్సీ రూపంలో హోమర్‌కు దగ్గరయ్యాడు. తప్పిపోయిన ఇంటికి ఒడిస్సీస్‌ 20 ఏళ్ల తర్వాత చేరుకున్నట్టే, నోలన్‌ కూడా తనకు ఇష్టమైన ఈ సబ్జెక్టును చేపట్టడానికి 20 ఏళ్లు పట్టింది. ఆలస్యం అవడం అంటే ఒడిస్సీస్‌లా వయసు పెరగడమే; అంటే మరింత పైచూపుతో జీవితాన్ని చూడగలిగే పరిణతి రావడమే!

(29-6-2026)

Saturday, November 14, 2026

టామ్‌ సాయర్‌ బాల్యం


 

కాలాతీత బాల్యం


‘టామ్‌.’ జవాబు లేదు. ‘ఒరేయ్‌ టామ్‌.’ పోలీ పెద్దమ్మ పిలుపునకు ఇప్పుడు ప్రపంచం నలుమూలలా ఓ అని వినబడుతుంది. టామ్‌ అమెరికాలో మాత్రమే లేడుగా! వాడు ఆఫ్రికాలోనూ ఉన్నాడు, అనకాపల్లిలోనూ ఉంటాడు. అల్లరి, సాహసం కలగలిసిన ప్రతి పిల్లాడూ టామే! 1876 జూన్‌ 9న ‘పుట్టిన’ టామ్‌ సాయర్‌కు ఇప్పుడు 150 ఏళ్లు! కానీ ఆ తుంటరికి వయసనేది అయిపోతుందా? టామ్‌ సదాబాలుడు, సరదా బాలుడు; పోలీ పెద్దమ్మనే కాదు, సకల ప్రపంచాన్ని తన అల్లరిచేష్టలతో ఏలిన కౌబాలుడు.

‘ది అడ్వెంచర్స్‌ ఆఫ్‌ టామ్‌ సాయర్‌’ నవలను మార్క్‌ ట్వెయిన్‌ కేవలం పిల్లల కోసమే రాయలేదు. ‘పెద్దవాళ్లు తమ చిన్నతనంలో తాము ఎలా ఉండేవారో, తమ ఆలోచనలు ఎలా ఉండేవో, తాము ఎలా మాట్లాడేవారో, చిత్రమైన సన్నివేశాల్లో ఎలా చిక్కుకునేవారో ఆహ్లాదకరంగా వారికి జ్ఞాపకం’ చేసిందా నవల. ప్రపంచ సాహిత్య యవనికపై ఒక చిలిపి బాలుడి సాహసాలు ఇంతటి సుదీర్ఘ కాలం సజీవంగా ఉండటం సామాన్యమైన విషయం కాదు. ఇంటి గోడకు సున్నం వేయడాన్ని కూడా ఒక కళగా మార్చి, ఇతరులతో పని చేయించుకునే తెలివితేటలున్న టామ్‌ నేటి మేనేజ్‌మెంట్‌ గురువులకు ఆది గురువు. ఈ నవల రాకముందు, అమెరికన్‌ సాహిత్యం ఎక్కువగా యూరోపియన్‌ శైలిని అనుకరిస్తూ, నీతి సూత్రాలతో నిండి ఉండేది. కానీ ట్వెయిన్‌ అమెరికన్‌ మాండలికాన్ని, సామాన్యుల భాషను సాహిత్య గౌరవ పీఠంపై కూర్చోబెట్టాడు. ‘ఆధునిక అమెరికన్‌ సాహిత్యం అంతా మార్క్‌ ట్వెయిన్‌ రాసిన ఒకే ఒక్క పుస్తకం నుండి పుట్టింది’ అని ‘ది అడ్వెంచర్స్‌ ఆఫ్‌ హకల్‌బెరీ ఫిన్‌’ (1884) నవలను కొనియాడాడు ఎర్నెస్ట్‌ హెమింగ్వే. ఈ నవల టామ్‌ సాయర్‌కు పొడిగింపు అన్నది గుర్తుంచుకుంటే దాని బీజాలు మొదటే ఉన్నాయన్నది అర్థమవుతుంది.

కొన్ని కథలు రాసినా ట్వెయిన్‌కు ఇది తొలి నవల. మిసిసిపీ నది తీరాన ఉన్న హానిబాల్‌ గ్రామంలో గడిపిన తన సొంత బాల్య స్మృతుల నుంచే ట్వెయిన్‌ ఈ కథను అల్లుకున్నాడు. తనకు తెలిసిన ముగ్గురు అల్లరి పిల్లల లక్షణాలను కలిపి ‘టామ్‌’ను సృష్టించాడంటారు. పేరును మాత్రం లోకల్‌ హీరో అయిన ఒక ఫైర్‌ఫైటర్‌ మీదుగా స్వీకరించాడు. ట్వెయిన్‌కు అతడు స్నేహితుడు కూడా. ఇద్దరూ కలిసి సాయంత్రాలు షికార్లు కొట్టేవాళ్లు. అందరికీ ఇష్టమైన హకల్‌బెరీ ఫిన్‌ పాత్రనేమో తన బాల్యమిత్రుడు టామ్‌ బ్లాంకె¯Œ షిప్‌ ఆధారంగా రూపొందించాడు. ట్వెయిన్‌ చుట్టూ ఎందరు టాములో! సిడ్‌ సాయర్, బెకీ థాచర్, జడ్జ్‌ థాచర్, జో హార్పర్, విడో డగ్లస్, ఇంజన్‌ జో లాంటి పాత్రలు కూడా మరిచిపోలేనివి.  సినిమాలుగా, టీవీ ప్రోగ్రాములుగా, మ్యూజికల్సుగా అలరించిన టామ్‌ సాయర్, టైప్‌రైటర్‌ మీద రాసిన తొలి నవల అని ప్రచారంలో ఉంది. కానీ అది నిజానికి ‘లైఫ్‌ ఆన్‌ ద మిసిసిపీ’ (1883) అని మరోమాట! ఇదీ మార్క్‌ ట్వెయిన్‌దే కావడం గమనార్హం.

పిల్లలు కేవలం మంచివాళ్లు లేదా చెడ్డవాళ్లు కాదు; వాళ్లు అల్లరి, భయం, సాహసం కలగలిసినవాళ్లని ప్రపంచానికి చాటి చెప్పాడు ట్వెయిన్‌. ప్రకృతితో మమేకమవ్వడం, అన్వేషించడం నేటి పిల్లలు కోల్పోతున్న సహజ లక్షణాలు. చీకటి గుహల్లో నిధుల కోసం వెతికిన టామ్‌ మనకు ఇదే గుర్తుచేస్తాడు. నేటి డిజిటల్‌ యుగంలో, స్మార్ట్‌ఫోన్లకు బందీలైపోతున్న బాల్యానికి టామ్‌ సాయర్‌ ఒక తాళంచెవి. వందల ఏళ్లు గడిచినా, సమాజం ఎంత ఆధునీకరించబడినా మనుషుల్లోని అమాయకత్వం, సాహస ప్రవృత్తి మారవు. అందుకే ‘టామ్‌ సాయర్‌’ కేవలం ఒక పుస్తకం కాదు, అది ప్రతి ఒక్కరి లోపల దాగి ఉన్న బాల్యానికి నిలువుటద్దం. ఈ 150వ వేడుకల సందర్భంగా మనలోని ఆ చిలిపి టామ్‌ సాయర్‌ను ఒకసారి నిద్రలేపుదాం! ఈ నవలను నండూరి రామమోహనరావు (1927–2011) టామ్‌ మన పక్కింటి పిల్లాడే అన్నంత హాయిగా తెలుగులోకి అనువదించాడు. రచయిత నామిని తన కొడుక్కు టామ్‌ సాయర్‌ అని పేరు పెట్టుకున్నాడు. టామ్‌ ఎంతటి తెలుగువాడో చెప్పడానికి ఇంతకంటే రుజువు అక్కర్లేదు. ఈ తిరుపతి టామ్‌ రచయితగా మారడం ఆ టామ్‌ను కన్న మార్క్‌ ట్వెయిన్‌కు తగిన నివాళి.

(1-6-2026)

 

Wednesday, November 11, 2026

హిందూకు 50 నాకు 25?



హిందూకు 50

నాకు 25?

నిన్న (3rd Sep) పొద్దున్నే హిందూతోపాటు ఓ కట్ట పేపర్లొస్తే, ఇంకేదైనా పేపర్‌ పొరపాటుగా వేశారేమో అనుకున్నా. కాదు, మూడు అదనపు సప్లిమెంట్లూ వాళ్లవే. హిందూ హైదరాబాద్‌ ఎడిషన్‌ ప్రారంభమై(సెప్టెంబర్‌ 3, 1976) 50 ఏళ్లు పూర్తయిందట! ఏడాది ఇటూఅటుగా అది నా వయసు. మహానుభావులంతా సెప్టెంబర్‌లోనే జన్మెత్తుతారని తెలుసుగా! కానీ హిందూ పాఠకుడిగా, బహుశా నాకు 25 ఏళ్లు వచ్చివుంటాయి. అంటే దాన్ని సిద్దిపేటలో డిగ్రీ చదువుతున్నప్పుడు ఏ టీ స్టాల్లోనో అటూయిటూ తిప్పడంలా కాకుండా, కొంటూ చదవడానికి అన్నేళ్లు.

కాంపిటీటివ్‌ పరీక్షల్లో విజయం సాధించాలంటే చదవాల్సిన జాబితాలో హిందూ పేరు వస్తుండటం అప్పుడప్పుడే చూస్తున్నా. విద్యార్థులుగా సహజంగానే చాలామంది అప్పటికివుండే రెండు ఆసక్తులు– అటు క్లాసిఫైడ్స్‌ కోసం, ఇటు సినిమాల కోసం– డీసీని ప్రిఫర్‌ చేస్తుండేవాళ్లు. నేనూ కొన్నాళ్లు చదివాను గానీ, దాన్ని కంటిన్యూ చేయలేదు. టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కూడా నాకెందుకో పెద్దగా ఆనలేదు. వాటి మేకప్‌ ఎందుకో నాకు సెట్‌ కాలేదు. కానీ హిందూను చూశాక, ఇది నాకు తగినదనిపించింది. చూడటానికి హాయిగా ఉంటుంది. ఇంక అది అలా కంటిన్యూ అవుతోంది. నాకు లేఅవుట్‌ నీటుగా దీర్ఘచతురస్రాలు, చతురస్రాలుగా మాత్రమే కనబడాలి. అలా లేకపోతే నేను చదవలేను.

నేను జర్నలిజంలో చేరేనాటికి కూడా హిందూ బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌లోనే వచ్చేది. లేదా ఫ్రంట్‌ పేజీలో ఒక ప్రత్యేకమైన ఫొటో వరకు బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌లో వేసేవాళ్లో! రాజకీయాలకు సంబంధం లేని ఒక హ్యూమన్‌ ఎసెన్స్‌ ఫొటో లాంటిది. నా బ్యాచ్‌మేట్‌ రవితో అబ్దుల్లాపూర్‌మెట్‌ నుండి రామోజీ ఫిలింసిటీ వైపు నడుచుకుంటూ వెళ్తూ, రేపు వీళ్లు ఏం ఫొటో వేస్తారా అని మాట్లాడుకున్నది నా తొలినాళ్ల హిందూకూ, ఇప్పుడు లేని రవికీ సంబంధించిన ఉమ్మడి జ్ఞాపకం. హిందూలో ఫొటోలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడమే కాకుండా, వాళ్ల పేర్లు కూడా ఇస్తారు కాబట్టి, పి.వి.శివకుమార్‌ నుంచి ‘మొదలుపెట్టి’ ఇప్పటి నగర గోపాల్‌దాకా అందులోని ప్రతీ ఫొటోగ్రాఫర్‌ పేరు తెలుసు. వైజాగ్‌ నుంచి వచ్చిందంటే అది కె.ఆర్‌. దీపక్‌. జమ్ము కశ్మీర్‌ నుంచయితే నిస్సార్‌ అహ్మద్‌. ఇక రిపోర్టర్లు ప్రవీణ్‌ స్వామి నుంచి శివ్‌ సహాయ్‌ సింగ్‌ దాకా; నిస్తులా హెబ్బర్‌ నుంచి ప్రబాలికా ఎం. బోరా దాకా... హిందూవాళ్లంటే అంతెత్తు మనుషులేమో అనుకోవడం!

(కరుణానిధి చనిపోయినప్పుడు వచ్చిన మూడు నాలుగు నివాళి వ్యాసాల్లో ఒక పీస్ ఉంటుంది. చిన్నది. కానీ అది ఎంత చిక్కగా ఉంటుందంటే ఇంత ముక్కలో ఇంత చెప్పొచ్చా అనిపించింది. ఎవరో సురేశ్ నంబత్ అని కొత్తాయన రాశాడనుకున్నా. తీరా చూస్తే ఆయన ఎడిటర్ అయ్యాడు తర్వాత.)

ఒక తీపిచేదు జ్ఞాపకం ఏమిటంటే, హిందూకు కొనసాగింపుగా కొన్ని రోజులు ఫ్రంట్‌లైన్‌ ‘కొని’ చదివేవాడిని. టి.కె.రాజలక్ష్మి, ప్రఫుల్‌ బిద్వాయ్, ఎ.జి.నూరానీ, జయతి ఘోష్‌ లాంటి పేర్లు అలా తెలుసు. కానీ అందులో చదవడానికి ఎంత మెటీరియల్‌ ఉండేదంటే, ఒక ఇష్యూ అయిపోయేసరికి ఇంకో ఇష్యూ రెడీగా ఉండేది. అంటే, అప్పట్లో ప్రతీ పేజీ చదవాలన్నంత చాదస్తం ఉండేది. ఈ పట్టింపు వల్ల దీన్ని కాదని నాకు నచ్చే ఇంకో పుస్తకం చదవడానికి వీలు లేకపోయేది. ఇంక దీన్ని మానేయడం తప్ప మార్గం లేదని వదిలించేసుకున్నాను. అలా ఒక పది పదిహేనేళ్లు దానికి దూరమైపోయి, మళ్లీ ఓ ఏడాదిగా డిజిటల్‌ వరకు, ముఖ్యంగా అనసూయ ముఖర్జీ, ఆనంద్‌ మిశ్రా, జినయ్‌ జోస్‌ పి. రాసే న్యూస్‌లెటర్స్‌ వరకు చదువుతున్నా. Jinoy Jose P నా ఇటీవలి అబ్బురం!

(Posted on FB on 4th September 2026)

Saturday, November 7, 2026

‘వీరయ్య గారి ఫొటో’

 


నందగిరి ఇందిరాదేవి

నందగిరి ఇందిరాదేవి కథ ‘వీరయ్య గారి ఫొటో’ పూర్తిపాఠం ఇది. తొలి ప్రచురణ: 1941. ఇది ఆంగ్ల రచయిత స్టీఫెన్‌ లీకాక్‌(1869–1944) రచన ‘విత్‌ ద ఫొటోగ్రాఫర్‌’కు అనుసరణ. హన్మకొండలో పుట్టి హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడిన ఇందిరాదేవి తెలంగాణ తొలితరం రచయిత్రి. ఆమె జీవితకాలం: 22 సెప్టెంబర్‌ 1919 – 22 జనవరి 2007. ఆమె కథల్ని 2018లో తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. 

 ––––

ఇక్కడ అన్నీ మార్చబడును!


‘‘నా ఫొటో తియ్యాలి’’ అన్నాడు వీరయ్య స్టూడియోలో అడుగు పెడుతూ. వీరయ్య తన ఫొటో తీయించుకోవాలని చాలా రోజుల నుండి ఉబలాటపడ్డాడు కాని ఎప్పుడూ వీలుపడలేదు. ఎంతో ఉత్సాహంగా వెళ్లాడు అవాళ ఆ సాయంత్రానికి కొట్టును గుమస్తాకు నమ్మి.

‘‘సరే’’ నన్నాడు జర్మనీకి వెళ్లి ప్రత్యేకంగా ఈ ఆర్టులో ప్రవీణుడై వచ్చిన ఫొటోగ్రాఫరు. కళ్లకు అద్దాలు, ఫుల్‌సూటు మీద ఉన్నాడు మనిషి. అతని ఫొటోగ్రఫీ సైన్సు అంతా సిగరెట్టు పొగలో ఉబ్బిన అరమోడ్పు కళ్లల్లో వ్యక్తమౌతోంది.

‘‘కూర్చోండి. ఇప్పుడే పిలుస్తాను మిమ్మల్ని’’ అని లోపలికి వెళ్లాడు. ‘‘మంచిది’’ అంటూ చిరునవ్వుతో బొజ్జ నిమురుకుంటూ సోఫాలో కూర్చున్నాడు వీరయ్య. అరగంట అయింది. అతను లోపలి తలుపులోని మఖమలు పరదాను కొద్దిగా తీసి ముఖం ఇవతలికి పెట్టి ‘‘రండి’’ అన్నాడు. వెళ్లాడు లోపలికి వీరయ్య. అంతా చీకటిగా ఉంది. కొద్దిగా వెలుతురు అద్దాల తలుపులోంచి వస్తోంది మనిషి కనబడే మాత్రం. ఒక మెత్తని కుర్చీ, దాని పక్క ఎత్తయిన స్టూలు మీద ఫ్లవర్‌వేస్, దాని నిండా అందమయిన రకరకాల కాగితాల పువ్వులు అమర్చి ఉన్నాయి. కింద కూడా అంతా పూలదుప్పటి పరచినట్టు ఉన్నది. లోపలికి వెళ్లాక కుర్చీమీద కూర్చోమన్నాడు వీరయ్యని.

వీరయ్య కూర్చున్నాక ఫొటోగ్రాఫరు ఒకటి మెషీను పెట్టెలాంటిది మూడు కాళ్ల మీద నిలబెట్టి ఆ కాళ్లలో నుండి వెనక్కు దూరాడు. దాన్ని వెనక్కు ముందుకు నెట్టి సరిగా నిలబెట్టాడు. మళ్లీ ఒకమాటు దానిలో దూరి నల్లటిగుడ్డను కప్పుకున్నాడు. వీరయ్యకు ఇదంతా ఏమిటో గారడీ విద్యలాగా అనిపించింది. గారడీవాళ్లు మొదలు ఉత్తగిన్నె చూపించి దానిలోంచి మామిడి మొలకను చూపించినట్టు చూపిస్తాడు గామాలు తన ఫొటో అనుకున్నాడు. ఫొటోగ్రాఫరు ఇవతలికి వచ్చి ‘‘నీ ముఖమే సరిగాలేదు’’ అన్నాడు కనుబొమ్మలు ముడివేసి పెదిమలు చప్పరిస్తూ.

‘‘చిత్తం. అది నాక్కూడా తెలుసు. కాని ఎట్లాగయినా’’ వీరయ్య చేతులు నలుముకుంటూ ప్రాధేయపడ్డాడు.

ఒక నిట్టూర్పు విడిచాడు ఫొటోగ్రాఫరు.

‘‘సరే. అయితే త్రీ క్వార్టర్స్‌ ఫుల్‌(ముఖంలో మూడు వంతులు కనపడేటట్టు) ఉండేలాగా చేస్తాను’’ అని అతని దగ్గరికి వచ్చి, తన చేతుల్తో అతని ముఖాన్ని పట్టుకుని ఎడమవేపు తిప్పాడు. అట్లాగే ఉండాలేమో ననుకున్నాడు వీరయ్య. ఫొటోగ్రాఫరు మళ్లా ఎడమవేపు నుండి కుడివేపు తిప్పగలిగినంత వరకు తిప్పాడు ముఖాన్ని. ఆ మెషీను వంక ముఖం వంక పరీక్షగా చూచి ‘‘అబ్బే– అస్సలు కుదరటం లేదు. ఈ తల ఏమీ బాగాలేదు. ‘‘కొంచెం నోరు తెరవండి’’ తెరబోతుంటే, ఆ... ఆ... చాలు. మూసుకోండి కొంచెం అని ‘డైరెక్టు’ చేశాడు. ‘‘ఏదీ కొంచెం ముఖం అట్లాగే ఉంచి ఒళ్లు తిప్పండి ఇటువేపు’’. ఏమిటిరా భగవంతుడా ఈ అవస్థ అంతా అనుకుంటూ ఎంతో ప్రయత్నం మీద కిందికి బరువును తిప్పగలిగాడు.

‘‘అయ్యయ్యో! పోస్చర్‌ అంతా చెడగొట్టేశారు!!’’ అని గోలపెట్టాడు ఫొటోగ్రాఫరు. మళ్లీ కాసేపటిదాకా ఇటు తిప్పి సరిగా పెట్టాడు ముఖాన్ని.

‘‘సరే. ఇటు చూడండి దీనివేపు. కొంచెం తల పైకెత్తండి. ఆ... ఆ... చాలు. చేతులు మోకాళ్ల మీద పెట్టుకోండి. తల వొంచకుండా నడుము ముడతలు పడకుండా సరిగా నిలబెట్టండి.’’

వీరయ్య షావుకారికి అరికాలిమంట నెత్తికెక్కింది. ఫొటో లేకుంటే పీడ పోయింది! ఈ వెధవ అవస్థంతా అనుకొన్నాడు. కాని ఇహ ఇంత కష్టపడి ఒక్క నిమిషం ఓపిక పడితే మంచిదని అతను చెప్పినట్టల్లా అమలు పెట్టాడు.

‘‘ఆ, సరే, బాగుంది’’ అని మళ్లీ దగ్గరికొచ్చి సరిచేశాడు. ‘‘ఇహ కదలకండి’’. ధోవతి అంచు నుండి చూసి ఇవతలికి వచ్చి ‘‘అయిపోయింది. అయినా సంతృప్తికరంగా కుదరలేదు. మీ ముఖం అంత ప్రపోర్షనేటుగా లేదు’’ అన్నాడు.

వీరయ్యకు కోపం వచ్చింది కూడా. ‘‘వచ్చినప్పటి నుండి ముఖం బాగాలేదు, ముక్కు బాగాలేదనటమే. మెడలన్నీ నొప్పేటట్టు వంకరటింకరగా ఈ ఇష్టం వచ్చినట్టు తిప్పటమే గాని ఫొటో లేదు పాడు లేదు. మంచో చెడ్డో ఇక్కడికి నలభయి ఏళ్లు గడిచిపోయాయి. నా ముఖంతో తగాదా నీకే వచ్చింది. నీ ముఖం నీ మెషీనులో పట్టకపోతే’’ అంటూ లేచాడు. ఒక్క వెలుగు వెలిగింది. కళ్లు మిరుమిట్లు గొలిపేటట్లు ఫొటోగ్రాఫరు చిరునవ్వు నవ్వి, ‘‘మంచి పట్టులో తీశాను’’ అన్నాడు. ‘‘ఏమిటీ ఇట్లాగేనా?’’ అని నోరు తెరిచాడు సెట్టి.

‘‘ఏదీ చూడనియ్యి నన్ను.’’

‘‘ఇప్పుడే ఎక్కడా? నెగెటివు చేశాక కాని రాదు. శుక్రవారం రండి’’ అన్నాడు.

’ ’ ’

శుక్రవారం వెళ్లాడు వీరయ్య. లోపలికి పిలిచాడు ఫొటోగ్రాఫరు. చాల సీరియస్‌గా కాగితం మడత విప్పి లోపలి ప్రూఫును చూపెట్టాడు.

‘‘నేనేనా?’’ అన్నాడు షావుకారు.

‘‘అవును’’ అన్నాడు ఫొటోగ్రాఫరు సాలోచనగా.

వీరయ్య పరీక్షగా చూస్తో ‘‘ఈ కళ్లు నావిలా లేవేం?’’

‘‘అవా? నేను రీటచ్‌ చేశాను. బాగా రాలే?’’

‘‘ఆహా? నా కనుబొమలు ఇట్లా లేవు.’’

‘‘అవును లేవు. కళ్ల కనుగుణ్యంగా ఉండాలని కనుబొమ్మలను కూడా కాస్త మార్చాను. కళ్ల మీద అన్ని వెంట్రుకలంటే ఏం బాగుంటాయని? యూరపులో సన్న కనుబొమ్మలే ఫాషను.’’

‘‘అట్లాగా?’’ అన్నాడు వీరయ్య.

‘‘అందుకని– మా దగ్గర సైన్సులో సల్ఫైడు ద్వారా కొత్త కనుబొమలను వేసే విధానం ఉంది. దానితో ఆ వెంట్రుకలన్నీ ఊడదీసి ఎన్ని ఉంటే బాగుంటుందో అన్నే ఉంచాను’’ అన్నాడు ఫొటోగ్రాఫరు.

‘‘ఈ నోరేవిటి?’’ అన్నాడు వీరయ్య తననంతా మార్చేశాడన్న కోపంతో. ‘‘ఇది నాది కాదా?’’

‘‘నీ నోరు మరీ కిందికి ఉందని కొంచెం ఎత్తు లేపాను.’’

‘‘ఈ చెవులు మట్టుకు నావిలాగా ఉన్నాయి.’’

‘‘అవును. కాని అది కూడా సరిచెయ్యాలి. సల్ఫైడు అని ఉంది. దానితో పూర్తిగా చెవులు తీసేయటానికి వీలుంది. చూసి చెప్తాను.’’

షావుకారుకి కళ్లనీళ్ల పర్యంతం అయింది. ఇహ ఆగలేకపోయాడు.

‘‘ఏడిశావు. నీ మొహం! నా ఫొటో తియ్యమని నీ దగ్గరకు వస్తే కండ్లు పీకేసి, కనుబొమ్మలు నరికేసి, పండ్లూడదీసి నా రూపమే లేకుండా చేశావు. నేను చస్తే నావాళ్ల దగ్గర నా ఫొటో ఉండాలనుకుంటే ఈ మారురూపు తీసికెళ్లి ఏం చేసుకోను! దీన్ని సల్ఫేడులోనో డల్ఫేడులోనో ముంచుకొని నీ స్నేహితులకు చూపెట్టుకో’’ అని స్టూడియోలోంచి వెళ్లిపోయాడు వీరయ్య.


(సాక్షి సాహిత్యం; 18 ఫిబ్రవరి 2019)