‘తెలియక ప్రేమ తెలిసి ద్వేషము’

కాళోజీ నారాయణరావు

కాళోజీ నారాయణరావు (9 సెప్టెంబర్‌ 1914 – 13 నవంబర్‌ 2002) కథ ‘తెలియక ప్రేమ తెలిసి ద్వేషము’కు సంక్షిప్త రూపం. కాళోజీ తండ్రి మరాఠీ, తల్లి కన్నడిగ, జన్మ తెలంగాణ. చిన్న చిన్న ఉద్వేగాలకు కూడా స్పందించి కళ్లనీళ్లు పెట్టుకునే కాళోజీ పెద్ద పెద్ద ఉద్యమాలకు పెద్దదిక్కుగా ఉన్నందువల్లే కాళన్న అయినాడు, పద్మవిభూషణ్‌ అయినాడు, ప్రజాకవి అయినాడు. నా గొడవ ఆయన కవితా సంపుటి. ఇదీ నా గొడవ ఆత్మకథ. ఆయన జయంతిని తెలంగాణ భాషా దినోత్సవంగా ప్రకటించింది తెలంగాణ ప్రభుత్వం.

––––––––––––––––––

తెలియక ప్రేమ తెలిసి ద్వేషము

‘‘ఎంత బాగుందోయి పాట. కొంతసేపాగి విని, మరిపోదామా?’’

‘‘నాకూ విందామనే వుంది కాని సమయానికక్కడ చేరకపోతే దయాదాక్షిణ్యం లేక దండన విధిస్తాడు ఆ యమధర్మరాజు తెలుసా?’’

‘‘ఆ భయం మనకు లేనిదెపుడు. వైతరణి దాటితే యమపురి ఎంతదూరం. తొందరగా నడిస్తే వేళ కందలేమా ఏమి?’’

‘‘కాని పాశాల్లో జీవాలున్నావే, వెంట తీసుకొని ఎలా వెళ్లడం గంధర్వుల గానం వినేటందుకు?’’

‘‘వైతరిణీ తీరాన వదిలేద్దాం. తిరుగుతాయి పాపం కొంచెం స్వేచ్ఛగా. ఎటైనా పారిపోతాయన్న భయమూ లేదు.’’

‘‘సరే, నడువు అట్లాగయితే.’’

‘‘ఇదేమిటి? ఇప్పటికి నేనొక్కడనే అనుకుంటున్నాను ఈ ప్రదేశంలో. కాని మీరెవరో వున్నారే నాతోపాటు? మనమెక్కడ వున్నది మీకేమైనా తెలుసా?’’

‘‘నేను అదే ఆలోచిస్తున్నాను. ఏమి బోధపడడం లేదు.’’

‘‘సరే కాని, ఎక్కడివాడవు నాయనా నీవు?’’

‘‘అయ్యా, నేను భారతీయుడను.’’

‘‘మహాభాగ్యం, ఏ ప్రాంతం నాయనా?’’

‘‘అయ్యా నేను నిజాం రాష్ట్రంలోని తెలంగాణా మనిషిని.’’

‘‘ఏమంటివి! స్వదేశీయుడవే కాకుండా స్వప్రాంతీయుడవు కూడానా? అందుకే, నిన్ను చూడడంతోనే ఒక విధమైన సోదరప్రేమ కలిగింది. ఇక్కడికెలా రావడమైంది బాబూ?’’

‘‘అదే బోధపడడం లేదు నాకూను. ఉదయం మా వూళ్లో జరిగిన కొట్లాటలో నా తలపైన దుడ్డుకర్ర పడ్డాక స్పృహ తప్పింది. తర్వాత ఏమి జరిగిందో. చూస్తే ఇక్కడున్నాను.’’

‘‘ఎంత చిత్రం, మీ ఊళ్లో కూడా ఉదయం గోల జరిగిందా? నా తలపైన గొడ్డలి పడడం వరకు జ్ఞాపకం ఉంది. తర్వాత ఏమి జరిగినదీ నాకు తెలియదు.’’

‘‘బాగానే వుంది. అయితే మీ ఊళ్లో జరిగిన సంగతేమిటో చెప్పండి. నేను మా సంగతి చెపుతాను తరవాత. అన్యాయంగా వుందండి కథ. ప్రపంచంలో దయ అనేది లేకపోవడం సత్యమని బోధపడుతుంది మీకే తర్వాత.’’

‘‘నా కథ అలాగే వుంది అబ్బాయి. ప్రపంచంలో ధర్మమనేది నాశనమయిపోతున్నది దినదనం. ఆచార వ్యవహారాలు మంట గలుస్తున్నాయి లోకంలో. మా ఊళ్లో జరిగిన కథ చెప్పితే నమ్మవేమో అని అనుమానిస్తున్నాను. అందుకే నీవే నీ కథ మొదలు చెప్పితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం.’’

‘‘నిజమేనండి. ప్రపంచంలో మనుష్యత్వమే లేకుండా పోయింది. ఏమి చెప్పేది మా ఊళ్లో అవస్థ. మా ఊళ్లో ఒక దేవాలయం ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం పెద్ద తీర్థం సాగుతుంది. ఈ ఏడు జాతర అప్పుడు దేవాలయ ప్రవేశ విషయంలో వచ్చింది తగాదా అస్పృశ్యులకు, సవర్ణ హిందువులకు. సవర్ణులలో కొందరు దేవాలయ ప్రవేశానికి సాయపడతాం అన్నారు. దాంట్లో ఒకరిద్దరు బ్రాహ్మణులు కూడా వుండటం తటస్థించింది. జాతరకంటె వారం ముందే హరిజనులందరు దేవాలయ ప్రవేశ విషయమై సత్యాగ్రహం మొదలుపెట్టారు. బ్రాహ్మణులూ, యితర హిందువులూ లాఠీలతో గుడి చుట్టూ కాపలా కాస్తున్నారు. ఈరోజు ఉదయం హరిజనులు కూడా సత్యాగ్రహానికి స్వస్తి చెప్పి దేవాలయ ప్రవేశం చేద్దామని లాఠీలతో తయారైనారు. జరిగింది సవర్ణ అవర్ణ హిందువులకు లాఠీలతో సంగ్రామం.’’

‘‘ఏమీ! నీవూ ఆ దేవాలయ ప్రవేశ సందర్భములోనే నెత్తి పగిలిన మహావీరుడవా నాయనా? స్వర్గంలో ఇంద్రవైభవము పొందగలవు. నీ తల పగులకొట్టిన ఆ పాపాత్ముడెవడు? వానికి నరకం తప్పునా? నేనూ ఆ ధర్మయుద్ధంలో పాల్గొన్న వీరుడనే తండ్రి. ఇంతకూ, మనమిరువురమూ ఒక్క ఊరివారమే నాయనా, నిన్ను కొట్టిన ఆ దుర్మార్గుడెవడో జ్ఞాపకమున్నదా?’’

‘‘బాగా బలిసిన ఒక లావాటి బాపనయ్య నా తలపై దుడ్డుకర్ర వేసాడు. అతనికీ తగిన శాస్తి అయిందనే నా అభిప్రాయం. మా వెంకడు అప్పుడే గొడ్డలితో అతని బుర్రపై కొట్టినట్లు నాకు జ్ఞాపకం.’’

‘‘ఓరి ఇక్కడా దాపురించావు? దేవాలయ ప్రవేశం కంటే మొదలు యమపురి ప్రవేశం చేయిస్తామని అనుకుంటే తప్పించుకుపోయావు. కాని ఇప్పుడెటు పోతావురా? గొంతు పిసికి పారేస్తాను చూడు.’’

‘‘బొర్రపై కొట్టానంటే భక్ష్యాలన్నీ బయటపడాలే జాగ్రత్త.’’

‘‘అబ్బా ఎంత తన్ను తన్నితివిరా?’’

‘‘అయ్యో చస్తి చేతకాక కొడుతావటయ్యా ఉండు నీ పని పట్టిస్తా.’’

‘‘అరే చాలురా పాట వినడం. నదీ తీరాన ఏవో కేకలు వినవస్తున్నాయి. ప్రాణాలను పాశాల్లోంచి వదిలి వచ్చాం. అలవాటు చొప్పన ఇక్కడా కొట్లాడుకుంటున్నాయో ఏమో.’’

‘‘అవునురా ఈ కేకలక్కడివే.’’

‘‘..........’’

‘‘..........’’

‘‘వీరి కావరం మండా. పోనీ పాపమని కొంత స్వేచ్ఛ యిస్తే మళ్లీ తన్నుకుంటున్నారేమిరా?’’

‘‘చచ్చి ఇంకా పది గంటలు కాకపోయే. ద్వేషం అప్పుడే పోతుందా?’’

‘‘చచ్చినా ఈ మతపిచ్చి ఈ వర్ణభేద శతృత్వం పోలేదేం? యమపురిలో తీర్పు చెప్పిన తరువాత తెలుస్తుందిలే సంగతి.’’

‘‘ఇంకా ఆలోచిస్తున్నావే నేను పాశంలో వేసుకొని నడవటానికి సిద్ధంగా వుంటే?’’

‘‘ఏమి, దేవాలయ ప్రవేశం చేస్తామంటే అడ్డుపడడమే కాకుండా ఒకరిని కర్రతో బాది చంపినాడా?’’

‘‘అవును మహాప్రభో!’’

‘‘ఏమోయి, మావాడు నీ విషయమై చెప్పేది నిజమేనా?’’

‘‘అయ్యా నిజమే కాని ధర్మ సంరక్షణ...’’

‘‘నోరుమూయి ధర్మాధర్మములు ధర్మరాజునైన నాకా చెప్పేది? ఒరే ఇతనిని పదిరోజులూ అగ్నిగుండంలో పడవేసి తరువాత కొచ్చిన్‌లోని ఒక పరయా కుటుంబంలో పడెయ్యి. ధర్మం తెలుస్తుంది.’’

‘‘అయ్యో అగ్నిగుండమా? మాదిగ జన్మమా? అన్యాయం, ఘోరం’’

‘‘...........’’

‘‘వీడెవడురా?’’

‘‘దేవాలయ ప్రవేశానికి లాఠీతో పోయి చంపబడ్డ...’’

‘‘అట్లాగా. నీవు మహాత్ముడు చెప్పిన అహింసా విధానం మాని లాఠీ సహాయమెందుకు అపేక్షించావు దేవాలయ ప్రవేశానికి?’’

‘‘ఎన్నిరోజులు ప్రయత్నించినా దయరాలేదు. విసిగి జబర్దస్తీకి దిగాం మహారాజా.’’

‘‘అది తప్పే. ఒరే వీడిని రెండు రోజులు ఆ మంచులో పడవెయ్యి కోపం అంతా పోయి శాంతం అలవడుతుంది. మూడోరోజు తిరువాన్కూరులో హరిజన కుటుంబంలోకి పంపించు.’’

‘‘తెలుగు దేశంలో కాక మలయాళ దేశంలో ఎందుకు తండ్రీ జన్మం?’’

‘‘మళ్లీ దేవాలయ ప్రవేశపు చిక్కు లేకుండా. లేకపోతే తలపగులకొట్టించుకొని చేరుకుంటావు నా వద్దకు.’’

(సాక్షి సాహిత్యం; 9–9–2019)

బుచ్చిబాబు ‘సౌందర్యాన్వేషణ’

 

బుచ్చిబాబు

కలంపేరు బుచ్చిబాబుతో ప్రసిద్ధులైన శివరాజు వెంకట సుబ్బరావు (1916–1967) ‘సౌందర్యాన్వేషణ’ కథకు సంక్షిప్త రూపం ఇది. స్త్రీ పురుష సంబంధాలు, మానసిక చైతన్యం మీద బుచ్చిబాబు ఎక్కువ దృష్టి పెట్టారు. నన్ను గురించి కథ వ్రాయవూ?, అరకు లోయలో కూలిన శిఖరం, బీ, నిప్పు లేని పొగ ఆయన కథల్లో కొన్ని. ఆయన రాసిన ఒకే ఒక్క నవల ‘చివరకు మిగిలేది’ తెలుగు సాహిత్యంలో ఎన్నదగినది. ‘నా అంతరంగ కథనం’ పేరిట పాక్షిక ఆత్మకథ వెలువరించారు.

–––

ఇక్కడ అందం అమ్మబడును

ఇంట్లోకి సరుకులు తెద్దామని బజారుకి బైలుదేరాడు పరంధామయ్య. చల్లబడిన తర్వాత వెడతానన్నాడు. వెంటనే వెళ్లమంది పార్వతమ్మ. అతనికి వెళ్లాలనే వుంది. కాని భార్య తొందరగా వెళ్లమంది కాబట్టి కొంచెం ఆలస్యం చెయ్యడంలో కాస్తంత తృప్తి. సెలవు కోసం వారం అంతా ఎదురుచూస్తూ, తీరా వొచ్చిం తర్వాత ఏమీ చెయ్యక వృథాగా గడిపేశామే అని బాధపడుతూ మళ్లా పని ప్రవాహములో కొట్టుకుపొయ్యే మధ్యతరగతి వ్యక్తి పరంధామయ్య. సెలవు రోజున తన వ్యక్తిత్వానికి అనువైన పని ఏదో చెయ్యాలి. ఏం చెయ్యాలో తెలియదు. తనూ, భార్య యింకెవ్వరూ లేకుండా, అల్లా షికారు తిరిగి సినిమాకెళ్లి, ఏ హోటల్లోనో భోంచేసి, పార్కులో పెళ్లినాటి సంఘటనలు స్మరించుకుని, ఆమె తొడమీద తల ఆనించి పడుకుని ఆకాశంలో నక్షత్రాలకేసి నిశ్చలంగా చూస్తూ విశ్వంలోని నిశ్చలత్వాన్ని తనలో నింపుకుని క్రొత్త సౌందర్యాన్ని ఆనందాన్ని పొంది...

అదే పేచీ– వారి జీవితాల్లో ఆనందం సౌందర్యం లేవు. శారీరక సౌందర్యం అంత ముఖ్యమైంది కాదంటారు. మరేదో శీలంలో సౌందర్యంట– మనస్సులో వుంటుందిట. బాహ్య సౌందర్యం వుంటేనే ఆ మిగతావి కూడా వుంటాయి. సౌందర్యం ఎట్లా వొస్తుంది? డబ్బుంటే అదే వొస్తుంది. శాస్త్రజ్ఞులు కనుక్కొన్న పరికరాల ద్వారా అందాన్ని కూడా పొందవచ్చు.

తన అందం గూర్చి పరంధామయ్యకి బోలెడన్ని శంకలు. అందం స్త్రీది, తెలివి పురుషుడిదీ అనుకునే రోజులు వెళ్లిపోయినై. కొంచెం పొడుగాటి ముక్కు. కాస్తంత పొట్టిదిగా వుండే ఎంత బావుండును. పెదవులు కొంచెం వంకర. జుత్తు పాపిడ తిన్నగారాదు. 

కాఫీ హోటలుకు చేరుకున్నాడు. ఆలోచనలతో దూరమే తెలియలేదు. టీ త్రాగాడు. బైలు దేరాడు.

తన మాట వొదిలేద్దాం. పార్వతమ్మ అందం విషయం ఆలోచించు. ఆమె అందంగా వుండదు. కనుబొమ్మలకి ఆకారం లేదు. అర్ధచంద్రాకారం ఆకృతి కలిగి దట్టంగా, నల్లగా, స్ఫుటంగా వుండాలి. అల్లాలేవు. ఆ ముక్కు? కాస్తంత పొట్టిదనే వొప్పుకోవాలి. తన ముక్కులో పొడుగైన ఆ కాస్త భాగం కోసేసి, ఆవిడ ముక్కు మొనకి అతికించివేస్తే ఎంత బాగుంటుంది!

ఇంతకీ తను ఎక్కడికి నడుస్తున్నట్లు? సరుకుల కోసం. ముందు ఆ కొట్లో కెడదాం. ఆ సందు మలుపులో.

సందు మళుపు తిరగగానే, ఒకరి వెనుక ఒకరు వరుసగా నిలబడ్డ జనం– రోడ్డంతా కమ్మేశారు. ఏం జనం, ఏం జనం? ఏదేనా ఊరోగింపు కాబోలు. వరుసగా నిలబడడం దేనికో? ఇవతల ప్రక్క మొగాళ్ల క్యూ ఫర్లాంగు. అవతల స్త్రీల క్యూ. ఎందుకు నిలబడ్డారో?

‘‘ఏ అబ్బాయ్‌– ఏమిటిదంతా?’’ సమాధానం చెప్పకుండా, ఆ కుర్రాడు పరుగెత్తికెళ్లి క్యూలో కూరుకుపొయ్యాడు.

తనకెందుకు? తన దోవను తను పోక. ఇందరు మనుషుల్ని ఒదిలి ఎలా వెళ్లడం? అదే మానవత్వం అంటే. తోటి మానవుడి రహస్యాన్ని పంచుకోవడం. క్యూ ప్రభావం సుడిగాలిలా పరంధామయ్యని చుట్టేసింది. మానవ హృదయం దేన్నో ఆశించి రోదిస్తుంటే తాను చెవులు మూసుకోగలడా!

‘క్యూ చివరలో ఏముందబ్బాయి?’ క్యూ సమరంలో గాయపడి వెనక్కి తిరిగొచ్చిన బాలవీరుడు.

‘‘అందం అమ్ముతున్నారుటండి’’ అని బాలవీరుడు కుంటుకుంటూ నిష్క్రమించాడు. పరంధామయ్య పరధ్యానం కట్టిబెట్టి ఒక్క గంతేసి క్యూ చివరలో స్థావరం ఏర్పరచుకున్నాడు. ఒక మజిలీ గడిచింది. మదీనా చేరాడు. మక్కాకి పోవాలి. వెనక మరో పదిగజాల జనం గొలుసు కట్టేసుకున్నారు.

తను సౌందర్యం గురించి ఆలోచించటం, సౌందర్యం లభ్యం కావటం– క్యూలో కాలక్షేపం కాదు. ముందువాడి వెన్ను ఎంతసేపని చూడగలం? వెనక్కి తిరిగితే, ఆసామీ మీసాల మధ్య నలిగిన చుట్ట. ఆయన కనుబొమ్మలు చూడు– అదొక పిల్ల అడివి. ఆడాళ్లకి వేరే క్యూ పెట్టారు. పౌరసత్వ బాధ్యతలు గుర్తెరింగిన ప్రజ, ఏమీ తోచకపోతే స్త్రీలకేసి చూస్తూ కూర్చోవచ్చు. క్యూలో నిలబడిం తర్వాత ముందువారిని, వెనక వారిని ఈ క్యూ ఎందుకని అడిగే అధికారం లేదు. చివరిదాకా అనుభవించి, తనకు తానే సత్యం తెలుసుకుని హతమవ్వాలి.

అయినా, అందం అమ్మడం ఏమిటో! సరిగ్గా విన్నానా? లేకపోతే యింతమంది స్త్రీలు, పురుషులు యీ క్యూలో అవతరించరు. అందం అమ్మడమేమిటి నా నెత్తి. అందంగా చేసే పరికరాన్ని అమ్మడం అని. వాక్యంలో ఏదో లోపించింది.

క్యూలో అడుగు ముందుకు కదిలింది. ఆ ముసలమ్మకి అందం ఎందుకు? వార్ధక్యం, జాడ్యం, మృత్యువు లేకుండా చేసే మార్గం కనుక్కునేటందుకే సిద్ధార్థుడు సంసారం త్యజించి, ధ్యానం సాగించి బుద్ధుడుగా అవతరించాడట. నిజంగా బుద్ధుడు సాగించినది సౌందర్యాన్వేషణే– అది సాధ్యం కాకపోయినప్పుడు, వేరే లోపల అందం, నిర్యాణము, శాంతి అంటూ తత్వచింతనలో పడ్డాడు.

మరో రెండు గజాలు పురోగమనం. మరో మూడు. ప్రజ యింక ఆగరు. అందం ఆకలై ముందుకు నెట్టివేస్తోంది. ఏదో వాసన. ఏమిటి చెప్మా! ‘‘కలరా వుండలా?’’ ‘‘ఏమో. గసగసాలు.’’ ‘‘అబ్బే కర్పూరం దండలండి’’ ‘‘చమురు కంపు’’

ఒక్కసారి పదిగజాలు. అమ్మయ్య! ఆవిడెవరు? రమణయ్యగారి చెల్లెలా. ఆవిడే. చాలా అందమైంది. ఈమధ్యనే భర్త కాలం చేశాడు. అంత అందమైన భార్యకు భర్తగా వుండేందుకు తగనని ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని చెప్పుకుంటారు. ఆవిడకేం కావాలో?

రెండు గజాల దూరంలో శిఖరం, దైవం సాక్షాత్కారం. కొబ్బరికాయ కొట్టి పూజారి పళ్లెంలో అణా వుంచినట్లు ప్రతివాడూ ఆ కిటికీముందు నిలబడటం, డబ్బు సమర్పించుకోడం, వాడిచ్చిన ప్రసాదం కళ్ల కద్దుకొని– పత్రి పూలూ వగైరా మాదిరి బిల్లు చీటీ యిస్తాడు– దాన్ని చెవులో బదులు జేబులో వుంచుకొని బైటపడటం– అల్లా జరుగుతోంది. ఒక్కొక్క భక్తుడే దూరంగా వెళ్లిపోతున్నాడు. వారి మొహాలలో శాంతి ఆనందం తాండవిస్తున్నాయా? ఇంక ముందు యిద్దరే వున్నారు.

పరంధామయ్య సింహద్వారం చేరుకున్నాడు. ఎదురుగా గోడ. దానిలో వో కంత. చెంపలు వేసుకో, కళ్లు మూసుకో, పర్సు తీ– చిల్లర.

‘‘పావలా’’ అన్నాడు దైవం.

ఇంత పొట్లం ఏదో చేతిలో పెట్టాడు. పెద్దదే– ఏదో వాసన.

దూరంగా, తొందరగా నడిచి వెళ్లాడు. ముందు విశ్రాంతి కావాలి. దాహంగా వుంది. మనుషుల వాసన చొక్కాలో ప్రవేశించింది. ఇందాక హోటల్లోకి చేరుకున్నాడు. అద్దంలో మొహం చూసుకున్నాడు. వెనకటిదే. ఏ మార్పూ లేదు. అనుకున్నంత వికృతమైన మొహం కాదు. అందులో కొంత అందం లేకపోలేదు. 

పొట్లం విప్పాడు. అందులో అట్టపెట్టె– ఆరంగుళాల పొడవు, నాలుగంగుళాల వెడల్పు. మూత తీశాడు– గుప్పున కొట్టింది. అందులో వున్నది ఇంగువ. దాన్ని వర్ణిస్తూ కాగితం. అందం మార్కు ఇంగువనే ఎల్లప్పుడూ వాడండి. సువాసన, నూతనమైన మూలికలు, అత్తరులు జోడించి సమకూర్చిన పరిమళం. భుజించిన మొన్నాడు కూడా దాని పరిమళం వదలదు. మీ వంటకాలలో వాడితే మీ ఇల్లాలి పట్ల ప్రేమ, ఆదరణ పెరుగుతాయి.

పరంధామయ్య చాలా సేపటి వరకూ తేరుకోలేదు. కాని తనొక్కడే కాడు. వేలమందిలో తను వొక్కడు. వాళ్లందరూ చేసినపనే తనూ చేశాడు. కించపడటానికేముంది?

సరుకులు కొనుక్కుని మెల్లిగా ఇంటికి చేరుకునేటప్పటికి పార్వతమ్మ వంటింట్లో వుంది.

‘‘ఇంత ఆలస్యమైందేం?’’

‘‘ఏమీ లేదు. మెల్లిగా నడచుకుంటూ వొచ్చాను.’’

‘‘ఇదేమిటి– యి పొట్లం?’’

‘‘చూడు.’’

ఆవిడ మొహంలో చిరునగవు లేదు. అసంతృప్తిని వొక్క చూపులో వ్యక్తం చెయ్యగల కళాజీవి.

‘‘ఇంత ఇంగువ తెచ్చుకుంటారా ఎవరేనా?’’

‘‘అంతే యిచ్చాడు వాడు.’’

‘‘చిన్న పొట్లం అడగలేక పొయ్యారా?’’

‘‘చిన్న పొట్లం వుంటుందని నాకు తెలియదు.’’

‘‘ఇంకెప్పుడూ ఇట్లాంటి పని చెయ్యకండి’’ అని పార్వతమ్మ వంటింట్లో కెళ్లింది. సుళువగా బైట పడినందుకు లోలోన సంతోషపడ్డాడు.

‘‘ఇదిగో చూడండి. నేను తీసుకొచ్చాను– చిన్న పొట్లం’’ అన్నదామె.

‘‘నువ్వూ ఆ క్యూలో నిలబడ్డావా?’’

‘‘ఆహా. పనిపిల్ల చెప్పింది. ఇంగువ చవగ్గా అమ్ముతున్నారని. ఇదేమిటో చూద్దామని దాన్ని తీసుకొని బైలుదేరాను. క్యూలో నుంచోవడం లేదు ఏం లేదు. ఎలాగో సందు చేసుకొని యీ పొట్లం లాక్కుని వొచ్చింది. ఈ చిన్న పొట్లం దానికిస్తాను. మీరు తెచ్చింది మనకుంటుంది.’’

పార్వతమ్మ ఎంతవరకూ నిజం చెప్పిందో పరంధామయ్యకి తెలుసు. తనెంత నిజం చెప్పాడో ఆమె కూడా అంతే. ఇది అన్యోన్యం కాక మరేమిటి?

(సాక్షి సాíహిత్యం; ఆగస్ట్‌ 5, 2019)

 

అంగర వెంకట కృష్ణారావు కథ ‘తొగరు చెట్టు’

అంగర వెంకట కృష్ణారావు 

అంగర వెంకట కృష్ణారావు కథ ‘తొగరు చెట్టు’కు సంక్షిప్త రూపం ఇది. 1959లో ప్రచురితమైంది. ఉత్తరాంధ్రకు చెందిన అంగర– కథకుడు, నవలారచయిత. తెలుగులో సైన్యం నేపథ్యంలో సాహిత్య సృజన చేసిన అతి తక్కువమంది రచయితల్లో అంగర(1920–74) ఒకరు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో ఆయన సైన్యంలో పనిచేశారు. ఆ అనుభవాలతో ‘విరామం’ నవల రాశారు. పెద్ద మనిషి, పోయిన పుటలు ఆయన కథల్లో కొన్ని.

––––

నవ్విన చెట్టు

జిల్లా ట్రెజరీ హెడ్‌ అకౌంటెంటు చిట్టి వెంకట్రామయ్య గారు అవాళ సాయంత్రం గడియారం టంగు టంగున ఐదుకొట్టగానే టక్కున ఇంటికి వెడిపోయారు. ఏం చెప్మా అనుకున్నారు పెద్ద గుమస్తా అంతా. ఇవాళైనా వెలుగులో భార్యబిడ్డల మొహాలు చూస్తామనుకున్నారు టైపిస్టులూ, అటెండర్లూ.

అయితే, గత పన్నెండు సంవత్సరాలలో యిలాంటి విపరీతం జరగలేదు. ఇది జనన తేదీలు అజాయించేపట్ల మనవాళ్లు భూతకాలంలోని తుఫానులు, భూకంపాలు మొదలైనవి వుటంకించినట్లు చెప్పుకోతగ్గది.

చిట్టి వెంకట్రామయ్య గారు పన్నెండేళ్ల కిందట ఆ జిల్లా ట్రెజరీకి హెడ్‌ అకౌంటెంటుగా వచ్చేరు. అప్పటికీ యిప్పటికీ ఆయన హోదాలోగాని, ప్రవర్తనలోగాని మార్పు లేదు. ఉదయం పదకొండింటికి వచ్చి సాయంత్రం ఏడున్నరకు లేచేవారు. ఎప్పుడూ నవ్వకపోయినా యేడుపుముఖం పెట్టలేదు. ఎవర్ని యెన్ని తిట్టినా పై అధికారితో చెప్పి అపకారం చేయించలేదు. ఆయన్ని అర్థం చేసుకున్నామనుకున్నవాళ్లు గత్యంతరం లేక సమాధానపడ్డారు.

పోతే, అవాళ సాయంత్రం ఐదింటికి అకస్మాత్తుగా ఆయన యెందుకు లేచి వెడిపోయారో యెవ్వరికీ తెలీదు. చివరికి ఆయన ప్రైవేట్‌ సెక్రటరీలాంటి బంట్రోతు అహమ్మదుకు కూడా. అసలాయనికి ప్రైవేటు జీవితం లేదనే అందరి అభిప్రాయం. ఆయన భార్య సుమారు ముప్పై యేళ్ల కిందట పెళ్లి అయిన కొద్ది నెలలలోనే పోయిందని కొందరికి తెలుసు. ఇంకా లోతైన విషయాలు అహమ్మదుకీ, కనీసం పన్నెండేళ్లనుంచీ వంట చేస్తున్న నరసింహానికీ కూడా తెలీవు.

సూర్యుడికంటే ముందు లేచి స్నానం చేసి, సంధ్య వార్చి, ఆఫీసు కాగితాలు చూసుకుని, తొమ్మిది గంటలకి వేడి వేడి పెసరట్టూ, వుడికించిన కూర, పెరుగూ అన్నం తిని ఆఫీసుకు వెళ్లడం, సాయంత్రం సుమా రెనిమిదింటికి యిల్లు చేరి మడి కట్టుకుని భోంచేసి, రాత్రి సుమారు పదకొండు వరకూ తిరిగి ఆఫీసు కాగితాలు చూసుకుని పడుకోవడం ఆయన దినచర్య. దీనిలో యెన్నడూ యేమీ మార్పుండదు.

ఆయన యెప్పుడూ సినీమాలూ నాటకాలూ చూడరు. ఎప్పుడైనా వాళ్ల బంధువులెవరైనా ఆ వూరు వస్తే వాళ్లింట్లోనే దిగేవారు. దూరపు అన్నదమ్ములు, రెండువేళ్లు విడిచిన మేనమామ మనవరాళూ, స్నేహితులు, స్నేహితుల స్నేహితులు యిత్యాది. కారణం ఆయనమీద అభిమానం అనుకోవడం సత్యానికి చాలా దూరం; ఆయన కలిగినవాడని, ఖర్చు లేనివాడని. అయితే ఆయన యెవ్వరితోటీ ఆట్టే మాట్లాడేవారు కారు. చుట్టపక్కాలున్నప్పుడు కూడా ఆయన మేడమీద తన గదిలోంచి బైటికి వచ్చేవారు కారు. అంచేత ఆ వచ్చినవాళ్లు కూడా ఆనవాయితుకు ‘బాబాయీ బాగున్నావా’ అనో, ‘అన్నయ్యా యెన్నాళ్లయింది నిన్ను చూసి’ అనో పలకరించినా, ఆ యింటిని సుమారొక విశ్రాంతి గృహంగానే భావించేవారు, చార్జీలు మినహా.

చిట్టి వెంకట్రామయ్య గారి ‘గది’ మేడమీదుంది. మేడమీదున్న గది అదొక్కటే. ఆ గదికి వుత్తరం వేపున్న కిటికీ గుండా పెరట్లో వున్న తొగరుచెట్టు పైభాగం సూటిగా అగుపిస్తుంది. తీరికగా వున్నప్పుడల్లా ఆయన దానివేపు చూసేవారు. ఆయన యెరికని ఆ చెట్టు యెప్పుడూ అలాగేవుంది, ఆకులు లేకుండా మోడులా. దానిని చూస్తున్నంతసేపూ ఆయన మనసు శాంతియుతంగా వుండేది.

అవాళ ఆయన సాయంత్రం ఐదు గంటలకి టక్కున లేచి ఆఫీసు నుంచి వెళ్లిపోవడం లగాయతు, ఆర్నెళ్లపాటు ఆయన ఆఫీసు జీవితంలో వింతమార్పు వచ్చింది. ఉన్నంతసేపూ అందరిమీదా రుసరుసలాడ్డం, తిట్టడం, ట్రెజరీ ఆఫీసు మీదే ప్రత్యక్షంగానూ పరోక్షంగానూ విసుక్కోవడం. ఎంత గొడవ చేసినా ఐదింటికల్లా డ్రాయర్లు మూసి వెడిపోవడం. ఆయన్ని యెవరూ యేమీ అనేవారు కారు. కారణం ఆయనకి అప్పుడే చాలా సర్వీసు అయిపోయింది. పైగా ఆయన వయసు యాభైలోపైనా, పళ్లూడిపోయి, దిగజారిపోయి అరవై యేళ్ల వాడిలా అగుపించేవాడు.

డిశంబరు నెల నడుస్తూంది. హేమంతుడి ప్రతాపానికి తట్టుకోలేక పృథకి శియ్యలు ఏకశియ్యలౌతున్నాయి. చిట్టి వెంకట్రామయ్య వొక్క నిద్ర తీసేరు. ఈదురుగాలికి తెలివి వచ్చింది. పెరటి వైపు కిటికీ మూసివేద్దామని లేచారు.

కిటికీ దగ్గరికి వెళ్లగానే తొగరుచెట్టు మొండికొమ్మల్లోంచి వొక దృశ్యం అగుపించింది. అవతల వీధి మేడగది కిటికీ తెరిచివుంది. ఎలట్రి దీపం కాంతి చక్కగావుంది. ఒక యువకుడు వొక యువతి– నిటారుగా, నగ్నంగా, గాఢాలింగంలో పెనవేచుకుపోయేరు, చెట్టుతీగలా. చిట్టి వెంకట్రామయ్య హృదయం వేగంగా కొట్టుకుంది. వెంటనే చలి పటాపంచలై ఆపాదమస్తకం వేడెక్కింది.

కిటికీ మూసి వెడిపోదామా అనిపించింది. కాని అలా చెయ్యలేకపోయేరు. తను చీకట్లో వున్నారు. వాళ్లు లోకానికి మటుకే చీకట్లో వున్నారు. వాళ్లు నూతన దంపతులై వుంటారు. నిర్భయంగా, నిస్సంకోచంగా, నిర్లజ్జగా, రక్తమాంసాస్తి నరాలకు పంచభక్ష్య పరమాన్నాలతో విందుగా ప్రవర్తిస్తున్నారు. చిట్టి వెంకట్రామయ్య శరీరం విపరీతంగా కంపిస్తూంది. నిత్య శిశిర జీవితం గడుపుతూన్న ఆ నిర్భాగ్యపు తొగరుచెట్టు అవతలి, జీవిత పరిణాహంలో మహోద్రేక పూరితమైన యీ ఘట్టపు విశ్వరూపం యిలా ఆ హేమంత నిశామధ్యంలో ప్రత్యక్షం అవుతుందని ఆయన కలలో కూడ అనుకోలేదు. ఆ సన్నివేశం ఆయన ప్రవృత్తిని పునాదులతో కుదిపింది.

ఆఫీసులో అంత అలజడి ఆ మర్నాడే జరిగింది. కిటికీలో నాటకం ఆరంభం ప్రతిరోజూ సాయంత్రం ఆరు గంటలకే. దానికి చివరి అంకం భరతవాక్యం వుంటాయని చిట్టి వెంకట్రామయ్య గారు అనుకోలేదు.

కాలచక్రం తిరుగుతూంది. మార్చి నెల ప్రవేశించింది. హటాత్తుగా పెరట్లో తొగరు చెట్టు చిగిర్చింది పన్నెండేళ్ల తరవాత. చూస్తుండగా చెట్టంతా గుబురై, పచ్చటి ఆకులు నిండింది. తొగరుపూల పరిమళాలు చిట్టి వెంకట్రామయ్య గది మీద, కాదు గుండెల మీద దాడి తీస్తున్నాయి. ఏం లాభం? కిటికీ కనుపించడం లేదు. ఆయనకి చిర్రెత్తింది. వెర్రెత్తింది. నిద్ర ఇదివరకే లేదు. కాని ఇప్పుడు నిద్రలేని సుఖం కూడా లేదు.

ఒకనాడు ఆఫీసుకు వస్తూనే అహమ్మదుతో చెప్పేడు ‘సాయిబూ, మన పెరట్లో తొగరు చెట్టు నరికించీ... వెధవ చెట్టు’. సాయిబు హడలిపోయేడు. ‘అదేం అయ్యగోరూ– పాపం ఆ సెట్టు యెన్నాల్లకో ముచ్చటగా సిగిర్పింది. దాన్నెందుకు నరకాలి?’

‘నీకు తెలీదు– సాయంత్రానికి నరికించీ’. అహమ్మద్‌ గొణుక్కుంటూ వెడిపోయేడు.

ఒంటిగంటకి ఆఫీసుకి ఒక యువకుడొచ్చాడు చిట్టి వెంకట్రామయ్య గారి కోసం. ఆయనకి సరిగా గుర్తురాలేదు.

‘మరేం లేదు. మీ యింట్లో క్రింద భాగములో చాలా గదులున్నాయిట. నాకో గది అద్దెకిస్తారేమో అని అడుగుదామని వచ్చా.’

‘నేనెప్పుడూ యెవరికీ అద్దెకివ్వలేదే... అయినా మీ రెక్కడుంటున్నారు?’

‘ఇక్కడే... అంటే ఓ కంపెనీలో ఉద్యోగం చేస్తున్నా. మీ యింటి దగ్గిరసానే వుంటున్నా. మా మేడమీంచి మీ పెరట్లో తొగరుచెట్టు అగుపిస్తుంది.’

చిట్టి వెంకట్రామయ్య అదిరిపడ్డాడు. ఇప్పుడు పోల్తి అందింది. కొంచెం సర్దుకుని అడిగారు, ‘మీరు బాచిలరా?’

అతడు సిగ్గుతో అన్నాడు, ‘కాదండీ... మా ఆవిడ పుట్టింటికి వెడుతూంది. మరేం... పురిటికి... ఈలోగా నాకెందుకు అంత యిల్లని... మీ యింట్లో ఏదో వొకగది ఇస్తే చాలు...’

చిట్టి వెంకట్రామయ్య మనసులో ఒక పెద్ద అల్లకల్లోలం లేచి క్రమేణా చల్లబడింది. అది వొక పెద్ద శస్త్రచికిత్స! యువకుడిని మర్నాడు మంచిరోజని తన యింట్లో దిగిపొమ్మన్నాడు.

‘అహమ్మదూ...’

‘అయ్యగోరూ...’

‘తొగరుచెట్టు నరకొద్దురా...’

‘ఏం అయ్యగోరూ...’

‘తొగరుచెట్టు చిగిర్పిందిరా...’ చిరునవ్వుతో అన్నారు. అహమ్మద్‌తో సహా ఆఫీసంతా మూర్ఛపోయింది.

(సాక్షి సాహిత్యం; 3 ఫిబ్రవరి 2020)

అజయ్‌ ప్రసాద్‌ కథలు

దాదాపుగా సమగ్ర సాహిత్యం అనదగ్గ కథల పుస్తకాన్ని అజయ్‌ ప్రసాద్‌ తెచ్చేశాడు. కాకపోతే ఎంపిక చేసిన 34 కథలున్నాయిందులో. ఈ ఇరవై ఏళ్లలో అజయ్‌ ఏం చేశాడంటే ఈ పుస్తకాన్ని చూపించొచ్చు. ఇది బి.అజయ్‌ ప్రసాద్‌ ఐడెంటిటీ.

అజయ్‌ ప్రసాద్‌ కథలు; గుండ్లకమ్మ ప్రచురణలు; పేజీలు: 440 (హార్డ్‌బౌండ్‌); వెల: 300; ప్రతులకు: నవోదయ బుక్‌ హౌజ్‌


------------------------------
అజయ్‌ ప్రసాద్‌ ‘లోయ’ కథల సంపుటికి నేను రాసిన బ్యాక్‌ కవర్‌ రైటప్‌:

తెల్లటి పలుచటి తడిబట్టను ముఖంమీద కప్పుకుని లోకాన్ని చూసినట్టుగా ఉంటుంది అజయ్‌ప్రసాద్‌ కథలు చదివితే. అంతా కనబడుతూ వుంటుంది; ఇంకా కనబడనిది ఏదో వుందని కూడా తెలుస్తూవుంటుంది. స్పష్టాస్పష్టం. అజయ్‌ మానసిక ప్రపంచంలోని మనుషులు ఒక దారప్పోగు లాంటి బలహీన బంధాన్ని మాత్రం ఉంచుకుని సంచరించే జీవులు. అయినా వీరందరిలోనూ ఏదో తెలియని దుఃఖం. అది పొగిలి ఏడ్చేదీ కాదు; బయటికి వ్యక్తం చేయగలిగేదీ కాదు. మొత్తంగా శరీరమంతా జీవితమంత లోతుగా వ్యాపించివున్న దిగులు. ఎక్కడో దూరంగా ఏ బైరాగో తన మొత్తం అనుభవసారాన్నంతా గొంతెత్తి తనలో తానే ఏ తత్వంగానో పాడుతూవుంటే మనకు తెలియకుండానే దానిలో లీనమై అంగీకారంగా తలవూగుతూ వుండగా కనీకనబడని చెమ్మతో కళ్లు మసకబారే పఠనానుభవం.

(29.7.2017)

సృష్టికర్తల సృష్టికర్త రవివర్మ

రవివర్మ

29 Apr 1848 - 2 Oct 1906

 

సృష్టికర్తల సృష్టికర్త

దేవుడు ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించినట్టయితే, మరి ఆ దేవుణ్ని ఎవరు సృష్టించినట్టు? నిరాకారుడైన దేవుడిని ఎలా పోల్చుకోవాలి?

భావవాద, భౌతికవాదాల మధ్య జరిగే చర్చల్లో పుట్టే ప్రశ్నలు సాధారణంగా ఇలా ఉంటాయి.
దేవుడి ‘ఉనికి’ని ఒప్పుకుంటే గనక, ‘నిరాకారుడైన’ దేవుడికి రూపం ఇవ్వడమనేది మనిషి సృజనశక్తితో సంభవించింది. ఇంకా చెప్పాలంటే, రవివర్మలాంటివాళ్లవల్లే సాధ్యమైంది.

ఊహలకు ఒక సాధికార రూపమిచ్చాడు రవివర్మ. దేవుళ్లకు ఒక ఫ్రేమ్‌ కట్టాడు. ఇక, సరస్వతి అంటే ప్రశాంత చిత్తంతో వీణను మీటుతూ కూర్చున్న నాలుగు చేతుల తల్లే! లక్ష్మి అంటే, ఏనుగులు తొండమెత్తి కొలుస్తుండగా అన్నే చేతులతో తామరపువ్వుమీద నిలబడిన అమ్మే!

రాజా రవివర్మ (1848–1906) ఇప్పటి కేరళలో భాగంగావున్న ట్రావెన్‌కోర్‌ రాజకుటుంబంలో జన్మించాడు. పసితనంలో తను చూసిన పశువులు, రోజువారీ జీవిత వ్యవహారాల్ని గోడల మీద చిత్రించేవాడు. పాత గాథల్నీ, వాటిల్లో ఇమిడివున్న అంతరార్థాన్నీ ఆకళింపుచేసుకుని తన చిత్రాలకు ముడిసరుకును కూర్చుకునేవాడు.

నల– దమయంతి, శంతను–మత్య్యగంధ, శంతను–గంగ, రాధామాధవులు, కంస మాయ, సుభద్రార్జునుల ప్రణయం, ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణం, హరిశ్చంద్రుడి జీవితంలోని విషాదఘట్టం, మేనక –విశ్వామిత్ర, శ్రీకృష్ణ జననం, కృష్ణ రాయబారం, సీతా స్వయంవరం, శ్రీరామ పట్టాభిషేకం, శివపార్వతులతో వినాయకుడు, సింహం పిల్లతో భరతుడు, కీచకుడు సైరంధ్రి, జటాయు వధ, శకుంతల, హంస రాయబారం; ఇలా రామాయణ, మహాభారత ఇతిహాసాలూ, కాళిదాసు కావ్యాలూ ఆయనకు కుంచెనిండా పని కల్పించాయి. పాత్రని మలిచిన మృదుత్వం, ముఖంలో పలికే భావం, సున్నిత శృంగారం, స్కిన్‌ టోన్, వస్త్రాలు అమర్చిన తీరు, అవయవాల పొందిక, ఆభరణాల సొగసు, రంగుల మేళవింపు, వెలుతురు జాడలు, డీటెయిల్స్, చిత్రాన్ని చూడటానికి కావాల్సిన మూడ్‌... అన్నీ కుదిరాయి కాబట్టే, భారతీయ చిత్రకళకు రవివర్మ ఆద్యుడు కాగలిగాడు. భారతీయ రంగస్థలం, అటుపైన సినిమా రంగం కూడా ఆయన చిత్రాలు ఇచ్చిన ప్రేరణతో తమ పాత్రల్ని మలుచుకున్నాయి.

కొత్త అనుభవం, కొత్త అనుభూతుల కోసం రవివర్మ దేశం మొత్తాన్నీ చుట్టివచ్చాడు. భిన్న నేపథ్యాల్లోంచి వచ్చిన ఎందరో స్త్రీలను ప్రత్యేకంగా గీశాడు. పిల్లాడికి పాలిస్తున్న తల్లి, భర్తకోసం ఎదురుచూస్తున్న భార్య, దీర్ఘాలోచనలో ఉన్న మహిళ, అప్పుడే స్నానంచేసిన మగువ, ఏకాగ్రతతో చదువుతున్న విద్యార్థి, సంగీత కారులు, భిక్షగాళ్ల కుటుంబం... మనదేశం వరకూ లైవ్‌ మోడల్స్‌ను వాడటం కూడా ఆయనతోనే ప్రారంభమైంది.

అందమైన స్త్రీకి కొలమానం కూడా ఆయన సెట్‌చేశాడు. రవివర్మ చిత్రంలా ఉందనడమే ఒక విశేషణం కదా!

బ్రిటిష్‌వాళ్లు కూడా ఆయనతో తమ పొర్ట్రెయిట్స్‌ గీయించుకునేవారు. చిత్రాలు గీయించుకోవాలన్న విజ్ఞాపనలు ఎక్కువవడంతో ఒక సమయంలో ఆయనకోసం వాళ్ల ఊరిలో కొత్త తపాలా శాఖను ప్రారంభించాల్సివచ్చింది!

చిత్రంలో స్వేచ్ఛకూ, వ్యక్తీకరణకూ పెద్దపీట వేసే ఆధునిక విమర్శకులు ‘క్యాలెండర్‌ ఆర్ట్‌’ అనీ, ‘ఎకాడమిక్‌ స్టైల్‌’ అనీ రవివర్మను నిరసిస్తారు. అదే సమయంలో, ఆయన గీసిన గరిష్ట హద్దును దాటినవాళ్లు ఇంతదాకా లేరని ప్రశంసించేవాళ్లు కూడా ఉన్నారు. అయితే, భారతీయ సంప్రదాయానికి ఐరోపీయ టెక్నిక్‌ను అద్దిన అద్భుతమైన సంగమంగా మాత్రం ఆయన్ని అందరూ ఒప్పుకుంటారు. అందుకే ఆయన పాతవాళ్లలో కొత్తవాడు; కొత్తవాళ్లలో పాతవాడు.

ఖరీదైన బెడ్రూముల గోడలు దాటిరాని స్వేచ్ఛాయుత పెయింటింగ్స్‌కంటే, మామూలు ఇళ్లల్లోకి కూడా వెళ్లగలిగిన రవివర్మ చిత్రాలు నిక్కమైన మన జాతీయ సంపద!

(సాక్షి ఫన్‌డే; 27 ఏప్రిల్‌ 2014)
––––––––––––––––––––––